Stuifzand: een effectieve mix van actief beheer, geduld en toegepast onderzoek

Het is als donateur goed om te weten dat een betrokken team van natuurbeheerders zich focust op het versterken van de biodiversiteit. De natuur leeft en daardoor zullen we ons hier continu voor moeten blijven inzetten en moeten we blijven investeren in de instandhouding van de biodiversiteit. Door de toenemende mate van stikstofuitstoot en klimaatverandering is die biodiversiteit niet vanzelfsprekend. Gelukkig zijn er, als je geduld hebt, wel mooie resultaten te delen op het gebied van actief beheer. In dit artikel zoomen we in op het behoud en versterking van de biodiversiteit van de stuifzanden en open gebieden. 

Stuifzand is bijzonder

Stuifzanden zijn in Nederland heel belangrijk. Van heel Europa is Nederland het land met de meeste stuifzanden in een Natura 2000-gebied: in Drenthe, Brabant en de meeste op de Veluwe. Het Otterlose Zand is met zijn 3 km2 een van de grootste van Europa, met een hoge biodiversiteit. Het (micro)klimaat op stuifzanden is extreem droog met grote temperatuurwisselingen. Toch is het belangrijk om dit typisch Veluws landschapstype te behouden. Niet alleen omdat het zo mooi wijds oogt en je er heerlijk doorheen kunt fietsen, maar ook omdat het een belangrijk en essentieel stukje landschap is met bijzondere biodiversiteit. Een aandachtspunt waar we met actief beheer mooie resultaten boeken.

Zeldzame soorten

Behalve dat stuifzand in Europa zeldzaam is, leven veel bijzondere soorten juist op de gebieden waar de landschappen elkaar afwisselen. Op het Otterlose zand zijn bijzondere soorten te vinden zoals de zandhagedis, hazelworm en rijstkorrelmos. Daarnaast komen onder meer soorten als de heivlinder en blauwvleugelsprinkhaan voor. Vooral de grasachtigen weten te overleven onder de extreme omstandigheden, zoals het buntgras. Daarnaast komen onder andere zandzegge, zandstruisgras, het zeldzame ruig schapengras en diverse korstmossen voor.

Kwaliteitsherstel Otterlose Zand in 2022

Een kracht van het Park is dat van alles wordt gemonitord. Dit geeft namelijk inzicht, waarmee belangrijke beslissingen en beheermaatregelen worden genomen.

Toen de status van het Otterlose Zand werd geëvalueerd, bleek deze in omvang sterk verkleind te zijn. Het ontbrak niet aan maatregelen om vliegdennen aan te pakken, maar op het oog was niet goed te zien dat de verbossing vanaf de zijkanten het stuifzand verkleinde. Er werd overgegaan tot een grootschalige aanpak kwaliteitsherstel van het Otterlose Zand, mede mogelijk door de steun van donateurs, fondsen en sponsoren.

Experimenteren en wetenschap

Om de situatie te verbeteren is er uitvoerig geplagd, om verstuiving weer mogelijk te maken, en zijn er jonge dennen verwijderd om windwerking mogelijk te maken.

Voor de stuifzanden betekende dit goed nieuws: waar 10 jaar geleden vooral het grijs kronkelsteeltje (een mossoort) groeide, is deze inmiddels sterk teruggedrongen. Er is nu weer meer variatie: dwergstruiken en bloeiende kruiden keren terug en ook insecten profiteren.

Vlindercorridor

Een goed zichtbaar beeld van actief beheer is de vlindercorridor op de kaart {afbeelding kaart}. Deze paarse corridor is aangelegd om de toename van biodiversiteit te bevorderen door diverse open gebieden met elkaar te verbinden. Daarbij werden zo min mogelijk bomen gekapt op plekken waar cultuurhistorisch ook open terrein was. Van de bomen die wel gekapt werden, bleef een restant staan om huisvesting te bieden aan allerlei insecten en andere beestjes. In alle eerlijkheid oogde de corridor de eerste jaren wat droevig. De eerste 3 jaar na de realisatie was het erg droog weer en gebeurde er dus weinig in de ontwikkeling van de flora.

Inmiddels is dat gelukkig anders. Er is steeds meer heide te zien in de corridor. Dit heeft een natuurlijke oorzaak, want er is geen enkel heideplantje aangeplant. Ook is er een toename in biodiversiteit van onder andere insecten, die zich niet door bossen maar wel via open vlaktes verplaatsen, te zien op de stuifzanden. Doordat meerdere open gebieden op De Hoge Veluwe nu met elkaar verbonden zijn, zie je dat de biodiversiteit in deze gebieden aan het toenemen is.

Balans tussen natuurbescherming en recreatie

In 2022 is de De Wetweg gesloten voor auto’s en verwijderd om het Otterlose Zand te beschermen tegen verstoringen en directe verontreiniging vanuit uitlaatgassen te voorkomen. Rondom deze weg waren duidelijk ongewenste mossoorten zichtbaar die hier een kans kregen te groeien door de bewegingen van de auto’s. Het is een goed voorbeeld van hoe we de balans tussen ecologie en bezoekersbelevenis continu afwegen, om ervoor te zorgen dat het Park op de langere termijn met al zijn elementen blijft voortbestaan.

Als je binnenkort over het wandelpad van de vlindercorridor naar het Otterlose Zand loopt heb je de kans, als je heel goed kijkt, in een van deze oude stronken in deze periode het nest van een gladde slang te vinden. Zo zie je dat natuur leeft en blijft verrassen.