De gevlekte witsnuitlibel wordt bij het Deelense Was steeds minder vaak aangetroffen. De venglazenmaker kom je er nog tegen, maar ook minder vaak dan voorheen. De bodem van het ven is bedekt met een dikke laag slib. Ook dat was vroeger niet zo. Mogelijk ligt daar een oorzaak.
Tot aan het begin van deze eeuw lag de Deelense Was in een open heidelandschap, vergelijkbaar met de andere vennen op het Deelense Veld. Toen begon het bos op te rukken. Steeds meer bomen vestigden zich rondom het water, tot het ven volledig omsloten was. Die bomen hebben sindsdien ieder najaar opnieuw een flinke hoeveelheid bladeren in het water laten vallen.
Bladeren als boosdoener?
Bladeren lijken onschuldig, maar in een ven kunnen ze veel effect hebben. Ze zinken naar de bodem, hopen zich op en rotten langzaam weg. Dat rottingsproces verbruikt zuurstof en laat voedingsstoffen vrij; precies wat een kwetsbaar, voedselarm ven niet kan gebruiken. Onderzoekers van Stichting Bargerveen en Bosgroep Midden Nederland vermoeden dat dit proces, dat eutrofiëring heet, de hoofdoorzaak is van de achteruitgang van de Deelense Was. Maar vermoeden is niet weten. En dus gaan ze het uitzoeken.
Meten is weten
In opdracht van de Provincie Gelderland start dit voorjaar een grondig onderzoek naar de toestand van het ven. Het projectteam, bestaande uit ecologen en bodemkundigen, gaat komende maand aan de slag. De sliblaag op de bodem wordt als eerste onder de loep genomen. Met een digitale hoogtemeter prikken onderzoekers op tientallen plekken door het slib om te meten hoe dik het precies is. Die metingen worden omgezet in een gedetailleerde slibdiktekaart. Dat komt later extra van pas, want als blijkt dat het slib weg moet, kan men op basis van die kaart precies berekenen hoeveel er afgevoerd moet worden.
Tegelijk worden er boringen gedaan in de bodem rondom het ven. Zitten er bijvoorbeeld slecht doorlatende lagen in de ondergrond? Belangrijk om te weten, want als je roekeloos gaat baggeren, bestaat het gevaar dat je het watervasthoudend vermogen van het ven permanent beschadigt.
Dan is er de waterchemie. De Deelense Was wordt al sinds de jaren tachtig regelmatig bemonsterd. Op zuurgraad, buffering, voedingsstoffen en microscopisch kleine kiezelwieren die als graadmeters voor de waterkwaliteit gelden. Die tientallen jaren aan meetdata worden nu opnieuw geanalyseerd. Is het water zuurder geworden? Zijn er meer voedingsstoffen dan voorheen? En hoe verhoudt het ven zich tot andere vennen op het Deelense Veld, die wél nog in een open landschap liggen?
Libellen als indicatoren
Ecologen kijken ook naar de dieren. De Deelense Was was ooit een paradijs voor libellenliefhebbers. De gevlekte witsnuitlibel, de zwarte heidelibel en de prachtige venglazenmaker vlogen er in flinke aantallen rond. Recente tellingen laten zien dat de soorten afnemen. Uit eerder onderzoek, uitgevoerd in het kader van een landelijk OBN-project naar de achteruitgang van vensoorten, bleek dat zuurstoftekort in de sliblaag een belangrijke rol speelt bij de afname van het aantal libellenlarven. Die leven immers op de bodem, precies waar het door rottend blad zuurstofarm is geworden.
Door de libellentellingen van 2012, 2018-2019 en 2025, verricht door leden van de Vereniging van Vrijwilligers van De Hoge Veluwe, naast elkaar te leggen, hopen de onderzoekers te zien of er een duidelijke trend zichtbaar is en of die samenhangt met de opbouw van bladstrooisel op de venbodem.
Een plan voor de toekomst
Het onderzoek mondt uiteindelijk uit in een concreet herstelplan. Dat plan moet in het najaar van 2026 klaar zijn voor uitvoering. Of dat baggeren betekent, bomen kappen, of allebei, dat hangt af van wat de metingen laten zien. Zeker is dat het plan zo gedetailleerd moet zijn dat er direct mee aan de slag kan worden gegaan.
De Deelense Was heeft een rijke geschiedenis en als het meezit een even rijke toekomst. Aan de inspanningen van de onderzoekers en de beheerders van het Park zal het niet liggen.
Het onderzoek wordt uitgevoerd door Stichting Bargerveen en Bosgroep Midden Nederland, in opdracht van de Provincie Gelderland.
Interessant voor jou
-
-
-
Deze dieren vind je in het park
Van groot wild tot zeldzame vogelsoorten en van reptielen tot bijzondere insecten.
Wild observeren
Lees meer
-
-
-
-
-
-
-
