Gewoon even een likje verf?

Het is een grote klus, die een nauwe samenwerking vraagt tussen het Park, het Rijksvastgoedbedrijf, de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, het Kröller-Müller Museum en natuurlijk de gespecialiseerde restauratieschilders zelf. Maar hoe ziet dat er dan uit?

Bijzonder monument

Jachthuis Sint Hubertus, ontworpen door H.P. Berlage, werd gebouwd tussen 1914 en 1920. Het is een Gesamtkunstwerk: alles is ontworpen om bij elkaar één geheel te vormen, van het landschap waar het Jachthuis zich in bevindt tot aan het interieur, de meubels en het bestek binnen het gebouw. Het Jachthuis is een uniek monument, waarvan de binnenkant behoort tot de best bewaarde interieurs van het begin van de 20e eeuw in Nederland. Mede daarom is het Jachthuis Sint Hubertus een Rijksmonument en in gebruik als Museum. In 2012-2014 is al een grootschalige restauratie van het Jachthuis uitgevoerd waarbij de vele vertrekken en ook de buitenzijde in de oude luister zijn hersteld. Nu gaat het om onderhoudswerkzaamheden in diverse vertrekken: het schilderwerk vertoont zichtbare gebreken (craquelé en afbladderen) door vochtdoorslag in de oude gevels en deze schade wordt minutieus hersteld. Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) is opdrachtgever van de herstelwerkzaamheden en stuurt het project aan. Alle monumentale meubelen en materialen en ook de in de ruimten aanwezige kunstwerken  zijn voor aanvang veilig gesteld door de daarvoor verantwoordelijke Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en het Kröller-Müller Museum. Het Park heeft de overige meubelen en stoffering veilig opgeslagen, zodat de schilders van Wolters hun precieze werk aan wanden, kozijnen en plafonds konden uitvoeren.

Samenspel van materialen

De werkzaamheden beginnen met een inventarisatie: wat zien we aan schade? En hoe is deze ontstaan; wat is de oorzaak? Sinds de bouw van het Jachthuis meer dan 100 jaar geleden hebben de vertrekken meerdere schilderbeurten gekregen. De kennis over materialen en ondergronden en hun wisselwerking is niet altijd zo uitgebreid geweest als we die nu hebben, waardoor op termijn schade is ontstaan aan het schilderwerk. Dit maakt dat het geen kwestie is van een nieuw likje verf eroverheen: er moet goed gekeken worden naar de verflagen die erop zitten om die op een duurzame manier te kunnen herstellen. Ook de mate waarop de gevel het hemelwater opneemt en transporteert heeft veel invloed op de staat van het schilderwerk aan de binnenzijde. De huidige werkzaamheden zijn dan ook onderdeel van een groter onderhoudsregime: er is in 2021 een bijenwaslaag aangebracht aan de buitenzijde van het gebouw om te voorkomen dat bij hevige regenval het vocht doorslaat naar binnen.  Adviseur monumenten bij het RVB Haukit Yu vertelt: “Het Jachthuis heeft massieve muren, en geen spouwmuur zoals tegenwoordig gebruikelijk is. Vochttransport is er altijd en trekt door stenen muren naar de zijde waar de warmte zich bevindt, vaak dus naar binnen. Maar doordat de muur maar uit één laag bestaat komt het vocht niet in een spouwmuur terecht, maar komt het al snel de verflaag aan de binnenzijde van het gebouw tegen, waar het de verf en/of de pleisterlaag kan aantasten. De waslaag kan dat deels voorkomen: het houdt wel vocht tegen, maar laat het gebouw nog wel ademen. Je wil voorkomen dat het luchtdicht afgesloten wordt. Je kunt het vergelijken met een plastic regenjas: die houdt wel regen tegen, maar daaronder ga je snel zweten. De waslaag aan de buitenzijde van het Jachthuis is meer als een Gore-Tex regenjas: die houdt het vocht grotendeels buiten, maar laat de onderliggende stenen nog wel ademen. Ook de verf aan de binnenzijde moet kunnen ademen en dampopen zijn.”

Verf vroeger en nu

De historische aspecten van het Jachthuis vragen om specifieke expertise van de schilders. Yu: “Vanaf de middeleeuwen tot aan de Eerste Wereldoorlog werd lijnolieverf veel gebruikt om houten onderdelen zoals kozijnen te schilderen. De daarna ontwikkelde synthetische verfsoorten hadden een minder lange droogtijd waardoor er sneller gewerkt/ geschilderd kon worden. Dit heeft effect op de huidige werkzaamheden: de gebruikte verfsoorten gaan niet altijd goed samen met de verf die we tegenwoordig gebruiken.” Net als bij de restauratie in 2014, is het onderhoud ook nu weer in vertrouwde handen bij  Wolters Vastgoedonderhoud. De werkzaamheden worden zelfs door dezelfde gerenommeerde restauratieschilder uitgevoerd, die het schilderwerk van het Jachthuis goed kent. Destijds is er ook uitgebreid kleurhistorisch onderzoek gedaan naar het verfwerk, met name van de stalen liggers in het plafond. Ook wat betreft de kleuren is er bij onderhoud aan dit Gesamtkunstwerk geen sprake van “gewoon” een witte, gele, of blauwe kleur: het luistert heel nauw om het nieuwe schilderwerk zo goed mogelijk aan te laten sluiten op de verf en kleur die er al op zit. Soms worden hele vlakken geschilderd, soms is het wenselijk om alleen kleine beschadigingen te herstellen. Daarom zijn er vorig jaar al enkele proefkamers geschilderd, om een inschatting te kunnen maken hoeveel werk er nodig is en welke afwegingen er gemaakt moeten worden.

Van samenwerking naar eindresultaat

Naar verwachting wordt in het voorjaar ook onderhoud aan het buiten schilderwerk verricht. Dat heeft echter geen directe invloed meer op de toegankelijkheid van museum Jachthuis Sint Hubertus. “Het mooie aan dit project is de fijne afstemming van de uitvoering tussen het Park, het Rijksvastgoedbedrijf en schilderbedrijf Wolters. We hebben altijd veel vertrouwen in deze goede samenwerking.” laat Yu weten. Bezoekers kunnen het eindresultaat van de schilderwerkzaamheden komen bewonderen tijdens één van de rondleidingen die worden gegeven door de gidsen in Jachthuis Sint Hubertus.